Değerler...

  • Dolar 3.7484
  • Euro 4.6571
  • GR ALTIN 162.58
  • ÇEYREK 265.70

  • 08 Nisan 2017, Cumartesi 9:30
HasanTÜLÜCEOĞLU

Hasan TÜLÜCEOĞLU

AMAK-I HAYAL VE OSMANLI SON DÖNEMİ DİNİ YAKLAŞIMLAR
 Bazı bazı tasavvuf erbabının  ön plana çıkardığı “amak-ı hayal”, Osmanlı son dönem münevverlerinden Filibeli Ahmet Hilmi’nin eseridir. Tür olarak roman kategorisine yerleştirilir. Bugünkü manada bir roman türünü karşılamaz.  ‘Amak-ı hayal’, hayalin derinlikleri demektir. Eser de zaten tasavvuf aleminde rehber olarak  ifade edilen ‘aynalı baba’ adlı kişinin mezarlıkta bulunan kulübesinde onunla kahve içme ve ney faslı devamında kahramanın bu şeyhin yönlendirmesiyle hayallere dalması ve bu hayallerle kişinin kendini dünya ve ahrete göre konumunu felsefi ağırlıklı olarak batı medeniyetinin etkisinde zamanın din anlayışları, doğu felsefesi ve dini inanışlar eşliğinde sorgulamasından ibarettir. 

 

Batı kültür ve medeniyetinin İslam dünyasında tüm inanç, değerler ve yaşam şekillerini herc-ü merc ettiği bir süreçte Filibeli Ahmet Hilmi bu kıskaçta neyin esasta doğru olduğunu sorgulamak ister ‘amak-ı hayal’da.  Antik Yunan felsefesine, doğunun gizemli masal dünyasına, Mecusiliğe, Budizm’e vurgu yapar.  Öyle ki kitap bunlarla ilgi felsefi değerlendirmeler, hikayeler ve masallarla doludur.  O dönem müslümanının herc-ü merc  olmuş zihnine esas gerçeğin din olduğu ve bu dinde esas olanın ise Tanrı ile bütünleşmek olduğu, tasavvufi ifade ile ‘vahdet-i vücud’ olduğu gerçeğini anlatmak ister. 
Batı kültür ve medeniyeti karşısında korkunç bir kıyamet yaşayan İslam dünyasına, o dünyanın sarsılmış her bir müslümanına böyle bir değerlendirme yapıp cevap vermek elbette zor, güç, eksik hatta yetersizdi. O gün hala güçlü olan dinin manevi ağırlığına başat Filibeli Hilmi, kurtuluşun yanlışlardan arındırılmış ‘vahdeti vücut’ felsefisi olduğunu bu eseriyle vurgulamış ve bunu reçete olarak sunmaya çalışmıştır. 
Oysa karşıda teknolojiyle donanmış Tanrı inancını küçültüp sekülerliği öne çıkaran güçlü bir kültür ve medeniyet söz konusuydu. Bu güçlü tayflar altında tasavvufa sığınmak hatta çok gerilerde kalmış bir tasavvuf anlayışını kurtarıcı olarak işaret etmek elbet beyhudeydi. 
Buradan son dönem Osmanlı dindarlarının, aydın ve münevverlerinin Batı kültür ve medeniyetini konumlandırma, değerlendirme ve yorumlamalarına getireceğim konuyu. 

 

Osmanlı devlet yönetimi, bu güçlü maddi manevi taarruzlar karşısında uzun süre bocalamış ve özellikle İkinci Mahmut’la birlikte görüş, yaklaşım ve tedbirini açıkça ifade etmişti. Dindarlar olarak zamanın dindar, arif, aydın ve münevverlerinin Batı tsunamisine karşı kendilerini konumlandırmaları ve ifade etmeleri nasıl olmuştu? İslam dünyası başta Osmanlılar olarak doğru bir değerlendirme, konumlanma, tavır ve tedbir almada maalesef yerli yerinde doğru bir teşhise varamamıştı. Bu eksik ve yanlışlık günümüzde bile devam etmekte.
O günkü müslüman Osmanlı aydınlarının vardıkları en son nokta batılılaşmaktı; ancak dini değerlerin kaybı göz önüne alınarak bununla bilim ve teknoloji açısından batılılaşmayı ifade ediyorlardı. Bununda klasik ifadesi “batının bilim ve tekniğini alalım ama ahlaksızlık içeren kültüründen uzak duralımdı”. 
Oysa medeniyetler, inancıyla maddi ve manevi yapısıyla bir bütündür. Birini diğerinden ayırmak pek mümkün olmaz. 

 

Bugün hala bu endişe tereddüt ve ikilemi yaşıyoruz. Dindar aydınlar, siyasal İslamcılar  maalesef yirmi birinci yüzyılda bizi köklerimizden sarsan batı medeniyetini doğru okuyabilmiş değiller. 
Filibeli Ahmet Hilmi, zamanın aydını olarak bu meseleler üzerine bir dizi değerlendirmeler yapmış; eserler ortaya koymuştur. ‘Amak-ı hayal’e sonradan eklediği derlendirmeler enteresandır. Aynalı babanın hatırası olarak eklenenlerden ‘mutluluk’ adlı bölümde zamanın din temsilcileri imam ve tekke şeyhi tiplemesiyle Cumhuriyetin sol anlayışını aşan bir üslup ve dışlama ile eleştirilir. Ona göre bunların(imam ve tekke şeyhi tiplemelerinin) varlığını devam ettirmesi Batı karşısında bizim için çözümsüzlük demektir. Çare ve çözüm olarak verdiği örnek sol düşüncenin öne çıkardığı emeğe işaret edercesine kendi atölyesinde çocuklarıyla birlikte çalışan bir marangozdur. 
Örnek verilen bu marangozun dünyası tamamen sekülerdir. Filibeli’nin marangozla önerdiği laik ve seküler bu dünya, Cumhuriyetin öngördüğü ve uyguladığı hayat anlayışıyla çok örtüşür:

 

“-Bana nasıl hayat sürdüğünüzü anlatır mısınız? dedim. 
-Her gün sabah erkenden kalkarız. Yüzümüzü soğuk su ile yıkar, birer kahve içeriz. Biraz sohbet ederiz. Sonra, karanın erkenden ateşe koymuş olduğu çorbamızı içeriz. Kalkar dükkâna geliriz. İçimizden biri evin ihtiyaçlarını alıp, eve götürür. Herkese o gün yapması gereken işi söylerim. Onlar da çalışmaya başlarlar. Öğleye doğru karnımız acıkınca küçük oğlum eve gidip, yemeğimizi getirir. Bir güzel karnımızı doyururuz. Sonra yanımızdaki kahveden bir kahve isterim ve oradaki gazeteyi alırım. Büyük oğlum gazeteye bir göz gezdirir ve önemli şeyleri bana söyler.
 -Vay! Evlâtlarının okuması da var ha? 
-Evet, okuma yazma bilirler. 
-Demek onları mektebe de gönderdin? 
-Hayır! Mahalle mektebine giden çocuk hem bir sürü zaman kaybediyor, hem ahlâksız oluyor, hem de hiçbir şey öğrenmiyor. Bu yüzden ben fakir bir hoca buldum. Bu hoca her sabah dükkâna gelir, bir iki metelik karşılığında onlara yarım saat ders verirdi. Böylece çocuklarım bir sene içerisinde Kuran ve gazete okumayı öğrendi. Yazmayı da yeter derecede öğrendiler. Daha sonra hocanın tavsiye ettiği kitapları aldım. Çocuklarım öğle tatillerinde ve geceleri bu kitapları okudular. Gelelim nasıl yaşadığımıza. Öğle tatili bir buçuk saat. Bu sürede gazete okumak zorunlu değil, isteyen bir saat uyuyabilir. Akşamleyin alaturka saate göre on buçukta dükkânı kapatıyoruz.

 

Gördüğün gibi ben kahve tiryakisiyim. Hepimiz günde beşer fincan kahve içeriz. Akşamları şehrin uygun yerlerinde küçük bir gezinti yaparız. Kış gecelerinde komşular bize gelir. Ha! Bizim hanımı komşu kadınlar çok sever. Çünkü o dedikodu etmez. Her cuma, karım ve çocuklarımla kıra gider, eğleniriz. Günler böylece geçip gider. Allah'a şükürler olsun ki, bizim eve hastalık girmez. Şimdiye dek ben iki, karım da üç defa hasta oldu. Çünkü düzenli bir hayatımız var. Yeme ve yatma vakitlerine önem veririz. Abur cubur yemeyiz. Kısacası; Allah'a bin kere hamd olsun, hepimiz çok mutluyuz.” (Amakı hayal, Filibeli Ahmet Hilmi, sayfa 148-149)


MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


ANKET

Yeni İnternet Sitemizi Beğendiniz mi?

  • S.Lig
  • 1.Lig
  • 2.Lig Kırmızı
  • 2.Lig Beyaz
    Takımlar O G B M Av P
1 Galatasaray 21 14 2 5 21 44
2 Fenerbahçe 22 12 8 2 20 44
3 İstanbul Başakşehir 21 13 4 4 19 43
4 Beşiktaş 22 11 8 3 20 41
5 Kayserispor 22 9 8 5 5 35
6 Demir Grup Sivasspor 22 10 4 8 -3 34
7 Trabzonspor 21 8 9 4 5 33
8 Göztepe 21 9 6 6 3 33
9 Yeni Malatyaspor 21 7 6 8 -4 27
10 Bursaspor 21 7 5 9 3 26
11 Kasımpaşa 21 7 5 9 -4 26
12 Akhisar Bld. Genç. 21 6 6 9 -9 24
13 Antalyaspor 22 6 6 10 -13 24
14 Gençlerbirliği 21 5 7 9 -9 22
15 Atiker Konyaspor 22 5 6 11 -7 21
16 Aytemiz Alanyaspor 22 6 3 13 -9 21
17 Osmanlıspor FK 22 5 4 13 -12 19
18 Karabükspor 21 3 3 15 -26 12
Şampiyonlar Ligi
UEFA
Alt Lig
    Takımlar O G B M Av P
1 Ümraniyespor 21 12 5 4 17 41
2 Çaykur Rizespor 22 12 5 5 14 41
3 MKE Ankaragücü 22 11 6 5 10 39
4 İstanbulspor 21 10 5 6 5 35
5 Altınordu 22 9 6 7 6 33
6 Gazisehir Gaziantep FK 21 8 8 5 16 32
7 Vartaş Elazığspor 22 8 7 7 3 31
8 Giresunspor 22 8 7 7 3 31
9 Boluspor 21 9 3 9 6 30
10 Balıkesirspor 22 9 6 7 5 30
11 Adanaspor 22 8 6 8 -8 30
12 Erzurum BB 22 7 8 7 1 29
13 Samsunspor 22 6 9 7 -6 27
14 Eskişehirspor 21 7 6 8 6 24
15 Adana Demirspor 21 6 6 9 -3 24
16 Denizlispor 22 5 5 12 -11 20
17 Manisaspor 22 7 2 13 -13 14
18 Gaziantepspor 22 1 4 17 -51 4
    Takımlar O G B M Av P
1 Afjet Afyonspor 22 15 6 1 29 51
2 Menemen Belediyespor 22 16 2 4 31 50
3 Hatayspor 22 15 3 4 25 48
4 Sivas Belediyespor 22 13 6 3 20 45
5 Keçiörengücü 22 13 4 5 31 43
6 İnegölspor 22 12 6 4 9 42
7 Sancaktepe Belediyespor 22 11 7 4 14 40
8 Sarıyer 22 10 3 9 5 33
9 Kastamonuspor 22 10 2 10 7 32
10 Tokatspor 22 7 7 8 -10 28
11 Etimesgut Belediyespor 22 7 5 10 -5 26
12 Amed Sportif 22 7 6 9 -1 24
13 Eyüpspor 22 7 3 12 -12 24
14 Bucaspor 22 6 5 11 -9 20
15 Bodrumspor 22 4 5 13 -18 17
16 Tuzlaspor 22 4 4 14 -17 16
17 Kocaeli Birlik Spor 22 2 2 18 -32 5
18 Mersin İdmanyurdu 22 1 0 21 -67 -18
    Takımlar O G B M Av P
1 Gümüşhanespor 22 14 3 5 22 45
2 Altay 22 12 6 4 15 42
3 Hacettepe Spor 22 10 9 3 19 39
4 Bugsaşspor 22 11 6 5 14 39
5 Sanliurfaspor 22 12 3 7 10 39
6 Sakaryaspor 22 10 8 4 11 38
7 Bandırmaspor 22 10 5 7 5 35
8 Kırklarelispor 22 10 5 7 4 35
9 Niğde Belediyespor 22 9 5 8 -4 32
10 Konya Anadolu Selçukspor 22 7 9 6 -2 30
11 Pendikspor 22 7 7 8 -1 28
12 Zonguldak Kömürspor 22 6 7 9 -7 25
13 Fatih Karagümrük 22 7 2 13 -9 23
14 Fethiyespor 22 4 8 10 -14 20
15 Kahramanmaraşspor 22 4 8 10 -14 20
16 Nazilli Belediyespor 22 4 4 13 -19 17
17 Karşıyaka 22 4 9 9 -9 15
18 Silivrispor 22 1 7 14 -21 10
NAMAZ VAKİTLERİ
yukarı çık